آپ دیت نرسینگ داکتر

1. مشخصات خواب سالمندان: نتايجآزمايشهاي گوناگون نشان ميدهد افرادسالمند، روند تدريجي خواب سبك به سمتخواب عميق را ندارند و كلا خوابشان سبکاست و محر کهاي شنيداري خفيف، آنها را از خواب بيدار ميکند. درواقع ميزان خوابرمِ ) REM ( و مراحل 3 و 4 خواب که جزو خواب عميق محسوب م يشود در سالمندان كاهش و مرحله دوم خواب )خواب سبك(افزايش مييابد درنتيجه  افراد سالمند در طولروز مرتب چرت ميزنند.

2. ميزان خواب طبيعي: در طول يکشبان هروز سالمندان به 6 تا 9 ساعت خوابنياز دارند.بيشتر افراد سالمند حدود 7 ساعت ميخوابند.

3. بهترين زمان و مکان براي خواب:استراحت در شب بهترين زمان است زيرا خواب در شب آرا مترين، طبيع يترين ولذت بخشترين استراحت است و هرگزخواب روزانه نميتواند جايگرين خوابشبانه شود. توصيه م يشود زمان شروع وپايان خواب ثابت باشد. مکان استراحتبايد ساکت، آرام، ک منور و با درجه حرارتمناسب باشد.

4. ميزان خواب روزانه: توصيه م يشودسالمندان در طول روز نخوابند زيرا خوابروزانه باعث بيخوابي شبانه ميشود. درصورتي که افراد سالمند بخواهند در طولروز استراحت کنند زمان آن نبايد از يکساعت بيشتر باشد و بهتر است زماناستراحت نزديک غروب نباشد.ا ستراحت از ساعت 1 تا 2 بعدازظهر پيشنهاد م يشود.

5. زمان رفتن به اتاق خواب:توصيه ميشودسالمندان فقط زماني که احساس خواب بهآنها دست م يدهد، به اتاق خواب بروند.بهتر است، اتاق خواب فقط براي خوابيدن استفاده شود و انجام فعالي تهاي ديگر ازقبيل تماشاي تلويزيون و کار با اينترنت و...در جايي غير از اتاق خواب باشد.

6. تاثير رژيم غذايي بر خواب سالمندان:برخي موادغذايي مانند چاي، قهوه، کاکائو،نوشابه و موادرنگي که در خوراکيها استفاده ميشود، باعث بيخوابي ميشوند. بهتر آناست اين مواد فقط در طول روز استفاده واز مصرف شبانه آنها پرهيز شود. از سوييديگر مصرف برخي مواد غذايي ماننددوغ، ماست، شير و برخي عرقيات مانندگل گاوزبان باعث بهبود روند خواب ميشود بنابراين ميتوان در کم خوابی هاي خفيفسالمندان از اين مواد استفاده كرد. همچنينمصرف غذاهاي سنگين در ساعت هاي پيشاز خواب براي افراد سالمندتوصيه نميشود.

برخي سالمندان به علت احساس ادرار ازخواب بيدار م يشوند و با مصرف مايعاتبي شاز اندازه اين ب يخوابي در طول شبتشديد ميشود.

7. تاثير فعالي تهاي بدني و ذهني در خوابسالمندان:ا نجام فعالي تهايب دني متناسببا شرايط سالمند در طول روز، باعث بهبودخواب آنها وا نجام فعالي تهاي سنگين قبلاز خواب،ب اعثب يخوابي م يشود. سالمندانبهتر است بدانند انجام فعالي تهاي ذهنيباعث افزايش خواب و احساس آرامشصبحگاهي در آنها م يشود.

8. نحوه بررسي خواب: با توجه به اينکهسالمندان به شکل اغرا ق آميزي ميزان خوابخود را کم يا زياد بيان ميکنند، بهتر استاز آنها زمان دقيق شروع و پايان خواب وهمچنين تعداد دفعات و مدت زمان بيدارشدن در طول شب سوال شود.ا ينگونه ا فراد به دليل اينكه خواب سبکي دارند، احساسميکنند بيشتر ساع تهاي شب را بيدارند.

9. کم خوابي: شاي عترين اختلال خواب درسالمندان ک مخوابيا ست.ا ين ک مخوابيب ه 3نوعت قسيم م يشود:ا ختلال در شروع خواب؛اشکال در تداوم خواب )فرد در طول شبچند بار بيدار م يشود( و اختلال ب يخوابيدر اوایل صبح )سالمند در ابتدا به راحتي بهخواب م يرود اما پس از 4- 3 ساعت بيدار ميشود و ديگر خوابش نميبرد(.

10 . تاثير کم خوابي: سالمندان دچارکمخوابي، در طول روز علايمي مانندسردرد، عصبانيت وپ رخاشگري، خستگي،چرت زدن هاي مکرر، کاهش تمرکز وتوجه و در صورت شاغل بودن، اختلالدر عملکرد شغلي و اجتماعي را تجربه ميكنند. بيخوابي هاي متوالي ميتواند درسالمندان باعث اختلالهاي جسمي مانندفشارخون و مشکلات قلبي، تنفسي و...شود.

11 . علل کم خوابي: دلايل مختلفي ميتواند در سالمندان باعث ايجاد ک مخوابي شودکه مه مترين آنها عبارتند از افزايش سن،ابتلا به بيمار يهاي جسمي دردناک مزمنبه خصوص بيمار يهاي عفوني، التهابيو سرطان. البته مصرف برخي داروها ازجمله موادمحرک و برخي داروهاي جديدضدافسردگي نيز باعث بيخوابي ميشود.اختلالهاي روا نپزشکي مانند افسردگي،شيدايي وا ضطراب نيز در بروز بيخوابيهاي شديد موثرند. هرگونهت غيير در شرايط خواباز جمله تغيير مکان م يتواند باعث اختلالدر شروع خواب شود.

12 . درمان ک مخوابي مداوم در سالمندان:در اين موارد بهتر است علت ک مخوابي به وسيله پزشک مشخص شود. در صورتوجودا ختلا لهاي جسمي يا روا نپزشکي،بايد با درمان آن مشکل حل شود. مصرفداروهاي خوا ب آور در اين نوع اختلا لهاتوصيه نمي شود.

13 . درمان بي خوابي موقت سالمندان:برخي از اختلا لهاي روا نپزشکي از جمله اضطراب، دا غديدگي و موج انفجار ميتواند باعث بيخوابي شديد شود. در اين مواردضمن درمان اختلا لهاي زمينه اي، استفادهاز داروهاي خوا ب آور با تجويز پزشک مفيداست. با توجه به اينکه مصرف اين داروهاميتواندباعث وابستگي و در طولاني مدتايجاد اعتياد شود به هيچ وجه نبايد پس ازاتمام داروهاي خوا بآورب دونن ظر پزشکآنها را دوباره تهيه و مصرف كرد. حداکثرمدت مصرف داروهاي خوا بآورن بايدب يشاز 2 ماه باشد. قطع اين داروها بايد ب هتدريجانجام شود و ترک ناگهاني باعث بيخوابيو اضطراب شديد خواهد شد.

14 . احتيا طهاي لازم در مصرف داروهاي خوا ب آور در سالمندان

• با توجه به اينکه مصرف داروهايخوا بآور در طول روزب اعث خوا ب آلودگي ميشود، بايد از رانندگي اجتناب كرد.

• مصرفا ين داروها ممکنا ستب يمار يهايقلبي - عروقي و تنفسي را تشديد کند.

• مصرفب رخي داروها م يتواند در سالمندانباعث افت فشارخون شود بنابراين فردسالمند نبايد ب هطور ناگهاني از جاي خودبلند شود زيرا احتمال افتادن و شکستگيلگن وجود دارد.

• به علت کاهش عملکرد کليه و کبد درسالمندان، معمولا پزشك دوز داروهاي خوا ب آور را با ميزان كم تجويز ميكند و به تدريج آن را ا فزايش ميدهد،بنابراين حتيدر صورت ب يخوابي سالمندان نبايد بدوناطلاع پزشک دوز داروي خواب آورشانرا افزايش دهند.

15 . اختلال پرخوابي سالمندان: در شرايطيكه فرد سالمند، بيش از 5/ 8 ساعت در شبانه روز ميخوابد دچار «اختلالپ رخوابي »است. اختلال در عملکرد شغلي، اجتماعيو افسردگي، گوشه گيري و حالت انفعالدر سالمندان از نشانه هاي اختلال پرخوابياست. در اين افراد احتمال مرگ ومير بيشاز ديگران است. بديهي است به علت عدماشتغال و سرگرم يهاي مفيدا ينا فراد علاقهزيادي به خوابيدن دارند. به علت افزايشگاز د ياکسيدکربن در خون، حالتخوا بآلودگي تشديد م يشود بنابراينلازم است با بيدارکردن سالمندان مانعپرخوابي آنها شويم.

16 . علل پرخوابي سالمندان: عمدهعلل پرخوابي در سالمندان جسمياست. مه مترين علت آن چاقي، توقفتنفس در خواب و در ميان بيمار يهايروا نپزشکي، افسردگي شاي عترين علتپرخوابي است.

17 . درمان پرخوابي سالمندان: برايرفع اين اختلال، بيمار يهاي زمينه اي بايد درمان شود. استفاده از داروها به خصوصداروهاي محرک )آمفتامين يا شيشه( برايدرمان پرخوابي به هيچ وجه توصيه نميشودزيرا اين داروها ميتوانند باعث وابستگي،اعتياد و حتي ايجاد بيمار يهاي رواني وگاهي مرگ در سالمندان شوند.

18 . اختلال دوره خواب سالمندان: در ايناختلال فرد سالمندا ز شبت ا صبحب يدارا ستو در طول روز م يخوابد. بروز اين اختلالباعث مشكلاتي در ارتبا طهاي اجتماعي وهمچنين عملکرد شغلي فرد سالمند ميشود.البته اين پديده در کساني که مسافت بسيارطولاني )بين محلهايي با فاصله زماني زياد(را در مسافر تهاي هوايي طي ميکنند نيزديده ميشود. درمان اين اختلال، آموزشفرد براي بيداري کامل در طول روز است.اين اقدام باعث ميشود خواب فرد طبيعيشود. اگر امکان چنين اقدامي نباشد يا بااين اقدام مشکل رفع نشود، سالمندان بايدحتما به پزشک مراجعه كنند.

19 . خواب گردي: اختلال خوا بگرديدر سالمندان شايع نيست و اغلب به دليلاسترس شديدا يجاد م يشود. درا ينا ختلال،فرد در كيسوم ابتدايي شب شروع به راهرفتن ميک‌ند و امکان بيداركردنش تقريبا وجود ندارد و صبح روز بعد هم موضوعرا به خاطر نم يآورد. فرد محل خوابخود را ترک م يكند و در جاي ديگري بهاستراحت م يپردازد. زمان آن چند دقيقهبيشتر طول نميک‌شد. مه مترين اقدام دراين مورد، رعايت مسايل ايمني از جملهبستن درها و پنجر هها و ايجاد شرايط امندر محل استراحت فرد است. در صورتنيازب ا تجويزپزشک با مصرف برخي داروها اين بيماري درمان ميشود.

20 . کابوس شبانه: برخي افراد سالمند در يک سوم انتهايي شب )ساعتهاياوليه صبح( در خواب به دليل کابوسهاي ترسناک، دچار اضطراب و هراس بسيارشديد م يشوند و همزمان ضربان قلب،تعداد تنفس و فشارخون افزايش ميي‌ابد.در اين حالت فرد را به راحتي م يتوان بيداركرد و صبح روز بعد ماجراي شب گذشتهرا ب هخاطر مي آورد. بيمار يهاي جسميدر بروز كابوس شبانه دخيل هستند. درصورت تداوم اين مورد مراجعه به پزشکتوصيه ميشود.

21 . وحشت شبانه: اين اختلال در يک سوم ابتدايي شب اتفاق م يافتد و فرد سالمند بهدليل خواب وحشتناک دچارا سترس وترس بسيار شديد ميشود. تعريق،لرزش،لکنتزبان از ديگر علايم اين بيماري ا ست.امکان بيدارکردن سالمند درا ين حالت وجود نداردو صبح روز بعد هيچ خاطر ه اي از واقعه خواب شب گذشته را به خاطر نمي آورد. مصرفبرخي داروها در رفع اين اختلال و كاهشعوارض خطرناک آن مفيد است.

22 . فلج خواب: اين حالت در لحظه بهخواب رفتني اب يدارشدن فردب ه خصوص دراشخاصي که بلافاصله بعد از صرف شام بهپشت ميخوابند،بيشتر اتفاق مي افتد. ترساز مرگ بر بيمار غلبه ميکند و در آن لحظه توان هيچ حرکتي را ندارد. با بيدارکردن سالمند، اين حالت برطرف ميشود. درصورت تکرار پزشک مصرف دارو راتوصيه ميکند.

23 . دندان قروچه: سالمنداني كه دچار دندان قروچه هستند، در خواب به شدتدندا نهايشان را به هم م يسايند، به طوري که صداي آن براي افراد خانواده مزاحمتايجاد م يكند. سالمند از اين اختلال باخبرنيست و زماني که اطرافيان اين مساله رامطرح ميکنند، تعجب م يكند. از جملهشکايت بيماران درد شديد در ناحيه فک ودندا نهاست. تجويز برخي داروها ميتوانداين علايم را برطرف كند.

24 . ش بادراري: با کوچک شدن مثانهو تضعيف سيستم کولينرژيک و خشکي دهان و مصرف مايعات زياد اغلب افراد سالمند دچار ش بادراري م يشوند. در اين شرايط توصيه م يشود، ضمنب ررسي و رفع مشکلات کليوي در طول شب سالمندان در مصرف مايعات زياد هروي نكنند. در برخي موارد با مصرف داروها اين اختلال رفع م يشود.

25 . خروپف شبانه: افراد خانواده گاهياز خروپف پدربزر گها و مادربزر گها شکايت ميکنند. خود فرد متوجه مشکلش نيست، علت آن اغلب مشکلات جسميبه خصوص در گوش و حلق و بيني است با مراجعه به متخصص گوش و حلق وبيني اين اختلال رفع ميشود.

26 . توقف تنفس خواب: نفس فرد در خواب قطع ميشود و با ترس و وحشت ازخواب ميپرد.ا ين اختلال در طول شب بارها تکرار ميشود.بيمار در طول روز خواب آلود و عصبي است و علت آن مشکلات تنفسياست.توصيه ميشود چنين سالمنداني حتمابه متخصص قلب و عروق مراجعه کنند.مصرف داروهاي خوا ب آور در اين بيمارانممنوع است زيرا باعث تشديد بيماري وگاهي مرگ ميشود.

27 . تشنج خواب: سالمندان مصروع گاهيدر خواب تشنج ميک‌نند اين موضوع نشانهکمبود داروهاي ضد تشنج سالمندا ست کهبا مراجعه به پزشک خود و احتمالا افزايشدارو مشکل برطرف م يشود.

28 . نشانگان پاي ب يقرار: فرد در خواباحساس بيقراري شديد ميکند و باناراحتيبيدار ميشود. دوست داردپاهايش رابا فشارزياد ماساژ دهند. اين عارضه در صورتتکرار نياز به درمان دارد.

29 . انقباض عضلات در خواب: بيمار درطول خواب دچار پرش متناوب و مکرر دستها و پاها میشود و اين اختلال باعثبيخوابي سالمندا ست. گاهي ساير عضلاتبدن نيز ممکن است در خواب منقبض شودو فرد را بيدار کند. براي رفع اين مشکل،لازم است به پزشک مراجعه شود.

30 . محتوي خواب سالمندان: با افزايشسن، ميزان خواب ديدن افراد مسن كمتر ميشود. آنها معمولا خواب اتفاقها ومشکلات روزمره و گذشته را مي بينند.اگر فرد سالمندي خوا بهاي وحشتناکي ازقبيل دعوا،تصادف، حمله حيوانات وحشي،پرت شدن از بلندي يا خواب مردن، مرده وگورستان را ديد نشانه اضطراب وا فسردگياست و بايد به روانپزشک مراجعه کند.این صفحه به تقاضای مخاطبان بزرگوارش با حروف درشت ترچاپ میشود 

دکتر علی باغبانيان متخصص اعصاب و روانعضو هیات علمی دانشگاهعلوم پزشکی تهرانسالمندانمعمولا روندخواب سبكبه سمتخواب عميقرا ندارند وخوابشان سبک استو محرک هايشنيداريخفيف همآنها را بيدارمي کند